Dziesięć miejsc, w których najłatwiej stracić punkty — i jak w nie nie wpaść.
Trzecia część arkusza to jedno wypracowanie za 35 punktów — ponad połowa wyniku z całej matury podstawowej. Większość punktów nie ucieka przez brak wiedzy, tylko przez te same, powtarzalne błędy. Oto dziesięć z nich.
Błąd kardynalny to fałszowanie głównych wątków lub losów głównych bohaterów — np. połączenie biografii dwóch postaci. Dotyczy tylko lektur omawianych w całości i zeruje całą pracę.
Jak nie wpaśćPisz o lekturze, którą naprawdę znasz w całości. Jeśli nie jesteś pewien losów bohatera — nie zgaduj; wybierz utwór, w którym stoisz na pewnym gruncie.
Warunki formalne sprawdzają, czy nie ma błędu kardynalnego i czy jest odwołanie do lektury obowiązkowej z listy w arkuszu. Ich niespełnienie zeruje całą pracę — tak samo jak zero w kompetencjach literackich odbiera punkty za kompozycję i język.
Jak nie wpaśćJednym z utworów musi być lektura obowiązkowa (epicka albo dramatyczna) wybrana z listy w arkuszu. Sprawdź to, zanim zaczniesz pisać.
Praca bez rozwinięcia jest oceniana na 0. Rozwinięcie to serce rozprawki — tu udowadniasz tezę.
Jak nie wpaśćPilnuj czasu tak, by na rozwinięcie zostało go najwięcej. Dwa rozbudowane akapity argumentacyjne są ważniejsze niż efektowny wstęp.
Za pracę krótszą niż 300 wyrazów punkty przyznaje się tylko w dwóch kryteriach: warunki formalne i kompetencje literackie. Za kompozycję i język dostajesz 0.
Jak nie wpaść300 wyrazów to minimum, nie cel. Policz zapasowo i pisz z marginesem — krótka praca traci punkty, zanim egzaminator oceni treść.
Pozorna teza tylko zapowiada, że coś napiszesz („udowodnię, że…"), albo powtarza temat innymi słowami. Egzaminator musi po pierwszym akapicie wiedzieć, czego będziesz dowodzić.
Jak nie wpaśćDobra teza zajmuje stanowisko i zapowiada, od czego zależy twoja ocena — jedno wyraźne zdanie, które da się obronić przykładami.
Samo streszczenie nie jest argumentem. Utwór jest wykorzystany funkcjonalnie dopiero wtedy, gdy wyciągasz z niego wniosek albo refleksję.
Jak nie wpaśćPrzywołuj tylko to zdarzenie, które dowodzi twojej myśli — a potem powiedz, co z niego wynika dla tematu.
CKE wymaga, by co najmniej jedno zdanie o lekturze obowiązkowej było analityczne. Zdanie informacyjne podaje fakt; analityczne coś z niego wyprowadza.
Jak nie wpaśćPo przykładzie z lektury dopisz zdanie typu „to pokazuje, że…" — fakt z utworu połączony z problemem, nie suchy opis bohatera.
Kontekst, który jest tylko informacją — data, nazwisko — zostaje na poziomie wzmianki. Jest poprawny, ale niczego nie wnosi, więc liczy się jedynie częściowo. Funkcjonalny kontekst pogłębia i rozwija omawiany problem.
Jak nie wpaśćNie wymieniaj — łącz. Pokaż, że ta sama myśl wraca gdzie indziej, albo że kontekst tłumaczy, dlaczego bohater postępuje tak, a nie inaczej.
Przepisanie fragmentów z arkusza bez własnego komentarza daje 0 punktów za wypracowanie. Egzaminator chce zobaczyć twoją interpretację, a nie przepisany tekst polecenia czy cytat bez omówienia.
Jak nie wpaśćPo każdym cytacie dopisz, co z niego wynika. Cytat jest dowodem, nie argumentem — argumentem jest twój wniosek z niego.
Za każdy błąd rzeczowy w kompetencjach odejmuje się 1 punkt z 16. Błąd rzeczowy to np. pomylone nazwisko autora albo losy bohatera drugoplanowego. Cytat w cudzysłowie musi być dokładny — błędny cytat też jest błędem rzeczowym.
Jak nie wpaśćNie masz pewności co do cytatu? Oddaj go własnymi słowami — parafraza nie grozi błędem rzeczowym, a zły cytat w cudzysłowie tak.
Z kajetu buszującego
Matura z polskiego nie sprawdza, ile przeczytałeś — sprawdza, czy umiesz z tego zrobić argument. Te dziesięć pułapek to mapa, gdzie najłatwiej się potknąć.
buszujacy.pl → korepetycje i kurs maturalny